Mae amgylchiadau unrhyw adroddiad am achos o drais neu ymosodiad rhywiol yn unigryw, felly gall sut rydym yn ymchwilio pob un amrywio. Fodd bynnag, bydd pob ymchwiliad yn dechrau gyda’r un camau er mwyn gwneud yn siŵr ein bod yn casglu cymaint â phosibl o dystiolaeth ag y gallwn, a gwneud hynny mor gyflym ag y gallwn, wrth roi’r holl wybodaeth a chyngor ag sydd ei angen arnoch. Isod fe welwch beth sy’n digwydd wedi i chi riportio achos o drais neu ymosodiad rhywiol a’r gefnogaeth sydd ar gael i chi yn ystod y broses.

A yw’n argyfwng?

A oes rhywun mewn perygl ar hyn o bryd? A oes trosedd yn cael ei chyflawni neu a oes un newydd ddigwydd? Os felly, ffoniwch 999 nawr a gofynnwch am yr heddlu. Os oes gennych nam ar eich clyw neu’ch lleferydd, defnyddiwch ein gwasanaeth ffôn testun 18000 neu tecstiwch ni ar 999 os ydych wedi cofrestru ymlaen llaw gyda’r gwasanaeth SMS brys.

Eich adroddiad cyntaf

Cyn gynted â phosibl wedi i chi riportio’r achos o drais neu ymosodiad rhywiol byddwn yn trefnu bod swyddog arbenigol yn siarad â chi. Blaenoriaeth gyntaf y swyddog fydd gwirio eich lles a chanfod a oes angen unrhyw gymorth meddygol brys arnoch.

Os ydych chi’n teimlo’n gyfforddus i siarad am yr hyn ddigwyddodd, bydd gan y swyddog bedwar prif gwestiwn:

  • Pwy wnaeth hyn?
  • Beth ddigwyddodd?
  • Ble ddigwyddodd hyn?
  • Pryd ddigwyddodd hyn?

Rydym yn deall na fyddwch efallai’n gallu ateb y rhain i gyd. Fodd bynnag, po fwyaf y gallwch ei ddweud wrthym, y gorau fydd ein siawns o ddod o hyd i’r un sy’n gyfrifol.

Yr un a ddrwgdybir

Os gallwn ganfod pwy yw’r un sy’n gyfrifol a’i leoliad, efallai y byddwn yn ei arestio. Bydd ein penderfyniad i arestio ai peidio wedi’i seilio ar eich dymuniadau a’r hyn y teimlwn ni sydd er budd y cyhoedd yn ehangach. Os credwn fod bygythiad parhaus, naill ai i chi neu’r cyhoedd, byddwn yn gweithredu. Ni allwn gymryd y siawns bod rhywun arall yn dioddef.

Swyddog penodol

Ar gyfer pob achos o ymosodiad rhywiol treiddiol a thrais rhywiol yn ymwneud â dioddefwyr dros 14 oed byddwn yn clustnodi swyddog arbenigol a fydd yn cael yr adroddiad cyntaf (os nad yw wedi’i gwblhau’n barod) a bydd y swyddog yn parhau fel cyswllt rhyngoch chi a’r ymchwiliad.

Os digwyddodd y drosedd rywiol yn ddiweddar, efallai y bydd y swyddog yn gofyn i chi ddarparu sampl wrin. Os gwnaeth y troseddwr gyffwrdd â chi ar ran nad sy’n bersonol o’ch corff, efallai y bydd yn cymryd swab o’r ardal honno.

Efallai y bydd eich swyddog hefyd yn gofyn i chi fynychu’r Ganolfan Atgyfeirio Ymosodiadau Rhywiol (SARC) lle bydd nyrs sydd wedi’i hyfforddi’n arbennig yn eich archwilio. Gallai hyn gynnwys cymryd samplau o rannau personol o’r corff, tynnu lluniau unrhyw anafiadau a rhoi cyngor iechyd rhywiol. Bydd yr archwiliad dim ond yn digwydd os ydych chi’n cytuno i hynny.

Rhoi datganiad manwl

Un o dasgau cyntaf y swyddog fydd i gael yr hanes yn fanwl gennych chi. Gall hyn fod ar ffurf datganiad ysgrifenedig neu gyfweliad a fydd yn cael ei recordio ar fideo. Bydd yn sgwrsio gyda chi am y ddau ddewis ymlaen llaw.

Yr ymchwiliad

Bydd swyddog arall yn delio â’r ymchwiliad i’r achos o drais neu ymosodiad rhywiol.

Bydd yn egluro wrthych beth sy’n digwydd ar bob cam, yn ateb unrhyw gwestiynau a allai fod gennych a, gyda’ch cydsyniad, yn eich atgyfeirio i wasanaethau eiriolaeth cefnogaeth arbenigol, megis cynghorwyr trais rhywiol annibynnol.

Bydd hefyd yn cymryd datganiad gan yr ‘achwynwr cyntaf’. Dyma’r person cyntaf y gwnaethoch ddatgelu wrthi/wrtho beth ddigwyddodd - fel arfer ffrind, cydweithiwr, swyddog heddlu y gwnaethoch gysylltu ag ef/hi yn wreiddiol, neu rywun arall yr ydych yn ymddiried ynddo/ynddi.

Fel rheol gyffredinol, bydd eich swyddog yn eich diweddaru ynglŷn â sut mae’r ymchwiliad yn mynd rhagddo o leiaf bob 28 diwrnod neu’n gynt os oes unrhyw ddiweddariadau.

Gwasanaeth Erlyn y Goron (GEG)

Os bydd yr un a ddrwgdybir yn cael ei arestio, bydd yn cael ei gyfweld a chesglir tystiolaeth. Bydd y swyddog ymchwilio yn trosglwyddo’r holl wybodaeth i Wasanaeth Erlyn y Goron a bydd yn rhoi’r manylion yn ymwneud â’r drosedd.

Bydd cyfreithiwr sydd wedi’i hyfforddi’n arbennig yn GEG yn edrych ar yr holl dystiolaeth ac, ynghyd ag ail ‘gyfreithiwr adolygu’, yn penderfynu a oes digon o dystiolaeth i fynd ymlaen i dreial. Yna bydd GEG yn hysbysu’r swyddog sy’n gyfrifol am yr achos am y penderfyniad.

Mynd i’r llys

Os bydd GEG yn argymell treial, ‘gwrandewir’ ar y cam cyntaf mewn Llys Ynadon. Bydd yn rhaid i’r un a ddrwgdybir, y cyfeirir ato yn y llys fel y ‘diffynnydd’, fynychu. Ni fydd yn rhaid i chi fod yno ar y cam hwn.

Rhoi tystiolaeth

Os bydd y diffynnydd yn pledio’n ‘ddieuog’ i’r drosedd bydd angen i chi fynd i Lys y Goron ac ymddangos fel ‘tyst ar gyfer yr erlyniad’.

Fesurau arbennig

Bydd eich datganiad ysgrifenedig neu’ch datganiad fideo yn cael ei ddefnyddio a fydd dim rhaid ichi ailadrodd eich disgrifiad i gyd eto. Ond mae’n bosibl y bydd cwestiynau’n cael eu gofyn ichi. Rydyn ni’n gwybod y gall hyn beri gofid. Gallwch ofyn am 'fesurau arbennig' i'ch helpu, fel rhoi tystiolaeth y tu ôl i sgrin neu drwy gyswllt fideo o ystafell arall. Y barnwr fydd yn penderfynu a ddylid cytuno i'ch cais.

Paratoi ar gyfer y diwrnod

Mae’n naturiol i deimlo ychydig yn nerfus ynglŷn â mynd i’r llys, ond bydd eich swyddog heddlu neu gynghorydd trais rhywiol annibynnol wrth law i’ch cefnogi'r holl ffordd drwy’r treial.

Gallant drefnu i chi ymweld â’r llys cyn y diwrnod fel y gallwch ymgyfarwyddo chynllun â ystafell lys.

Cadw pwy ydych chi yn anhysbys

Os ydych yn mynychu’r llys fel tyst, mae’n groes i’r gyfraith i’r cyfryngau ddefnyddio eich enw neu roi manylion a fyddai’n ei gwneud hi’n glir pwy ydych chi.