Pam mae pobl yn anfon sgamiau e-bost?

Y math mwyaf cyffredin o sgam e-bost yw 'gwe-sgota' (phishing). E-bost yw hwn gan dwyllwr sydd yn esgus bod yn sefydliad fel eich banc. Bydd yn gofyn ichi fewngofnodi, cadarnhau manylion cyfrif a chyfrineiriau ac yna'n defnyddio'r rhain i ysbeilio eich cyfrif.

Caiff llawer o bobl eu twyllo gan sgamiau e-bost sydd fel arfer yn ceisio cael gwybodaeth bersonol gennym er mwyn dwyn ein harian. Hefyd ceir dull mwy uniongyrchol sy'n gofyn yn blwmp ac yn blaen am arian.

Byddwch yn wyliadwrus oherwydd os byddwch yn colli arian, nid oes sicrwydd y cewch chi'r arian yn ôl.

Yn ôl y Gwasanaeth Ombwdsmon Ariannol nid oes rhwymedigaeth gyfreithiol ar fanciau i ddychwelyd arian a gollir drwy sgamiau e-bost.

Sut mae adnabod sgam e-bost?

  • A yw wedi cyrraedd yn ddigymell neu'n annisgwyl?
  • Os cysylltwyd â chi'n gwbl ddirybudd, dylech fod yn ofalus tu hwnt.
  • Dywed Banciau, Cymdeithasau Adeiladu a sefydliadau swyddogol fel Cyllid a Thollau Ei Mawrhydi na fyddant byth yn gofyn am fanylion banc neu gyfrineiriau.
  • Oes pwysau'n cael ei roi arnoch i wneud penderfyniad neu i weithredu ar frys?
  • Os oes terfyn amser ar gynnig neu gais am fanylion, dylai hynny hefyd godi amheuon.
  • Yn aml bydd twyllwyr yn ceisio eich gorfodi i wneud penderfyniad ar frys, felly sicrhewch eich bod yn cymryd eich amser er mwyn pwyso a mesur a yw'r e-bost yn un dilys.

Meddyliwch am y tri pheth hyn wrth edrych ar e-bost rydych yn amau ei fod yn sgam…

A yw'n rhy dda i fod yn wir?

Er enghraifft, anwybyddwch unrhyw e-bost sy'n honni eich bod wedi ennill gwobr. Bydd yn rhaid ichi dalu ffi i hawlio eich enillion honedig ac efallai y bydd yn rhaid ichi ffonio rhif cyfradd premiwm a darparu gwybodaeth ariannol. 

Efallai hefyd y gwelwch gynigion i weithio o gartref yn eich mewnflwch. Os ydynt yn addo llawer o arian am ychydig o waith, mae'n debygol bod y rhain hefyd yn gwmnïau sydd am ichi fuddsoddi mewn nwyddau'n gyntaf - ac yna diflannu oddi ar wyneb y ddaear.

Ai'r bwriad yw gwneud ichi boeni?

Bydd rhai negeseuon e-bost yn edrych fel pe baent wedi dod o safle siopa ar-lein dibynadwy, yn diolch ichi am brynu rhywbeth - rhywbeth nad ydych wedi ei brynu wrth gwrs. Yn eich panig i weld beth sydd wedi cael ei brynu ar eich cyfrif, rydych yn clicio ar y ddolen yn yr e-bost, gan beryglu eich diogelwch ar-lein.

Os byddwch yn derbyn e-bost yn diolch i chi am brynu rhywbeth a'ch bod heb wneud hynny, caewch yr e-bost, agorwch dab newydd a theipiwch gyfeiriad y safle i'r porwr yn uniongyrchol, ac yna mewngofnodwch i'ch cyfrif yn ddiogel i weld a oes rhywbeth wedi cael ei brynu - siawns yw na fydd dim byd wedi.

A yw'r e-bost yn edrych yn broffesiynol?

Cadwch lygad am gamgymeriadau sillafu a gramadeg, yn ogystal ag e-byst sy'n eich cyfarch fel 'Dear Client' neu 'valued customer'.

Mae twyllwyr yn gallu bod yn gyfrwys a defnyddio dyddiadau, megis dyddiadau cau dychwelyd ffurflen dreth, i lunio e-byst ffug gan Gyllid a Thollau Ei Mawrhydi, neu ar ddechrau blwyddyn academaidd i dargedu myfyrwyr prifysgol drwy anfon negeseuon ffug gan y Cwmni Benthyciadau i Fyfyrwyr.

Beth ddylech chi ei wneud os ydych wedi derbyn sgam e-bost?

  • Peidiwch â chlicio ar unrhyw ddolenni sydd yn y sgam e-bost.
  • Peidiwch ag ateb yr e-bost na chysylltu â'r sawl wnaeth ei anfon mewn unrhyw ffordd.
  • Os ydych wedi clicio ar ddolen sydd yn yr e-bost, peidiwch â darparu unrhyw wybodaeth ar y wefan a allai agor.
  • Peidiwch ag agor unrhyw atodiadau sy'n cyrraedd gyda'r e-bost.

Helpwch i darfu ar ddrwgweithredoedd y twyllwyr drwy riportio sgamiau e-bost rydych yn eu cael. Os ydych yn amau eich bod wedi cael sgam e-bost, ond heb golli dim arian, anfonwch yr e-bost ymlaen at Action Fraud NFIBPhishing@city-of-london.pnn.police.uk (gallwch hefyd anfon cipluniau atynt o negeseuon testun amheus rydych wedi eu cael neu roi gwybod iddynt am alwadau ffôn/negeseuon llais sgam drwy anfon rhifau ffôn atynt).

Os ydych yn credu bod posibilrwydd eich bod wedi peryglu diogelwch eich manylion banc a/neu wedi colli arian o achos camddefnydd twyllodrus o'ch cardiau, dylech gysylltu â'ch banc yn syth.

Os ydych wedi cael eich twyllo, rhowch wybod i Action Fraud.