Bydd y person sy’n cael ei gyhuddo o gyflawni trosedd yn cael ei ddwyn gerbron llys ynadon, fel arfer o fewn ychydig ddyddiau ar ôl cael ei gyhuddo, i wneud ple. Mae hyn yn golygu y gofynnir iddynt pa un ai a ydynt eisiau:

  • Cyfaddef i’r drosedd, a phledio’n euog – yn yr achos hwn, ni fydd angen i chi fynd i’r llys
  • Ei wadu, a phledio’n ddieuog

Bydd yr Uned Gofal Tystion o fewn Goleudy yn eich diweddaru ar ôl y gwrandawiad cyntaf, a nhw fydd eich pwynt cyswllt sengl hyd at y ddedfryd.

Mewn rhai achosion, swyddog heddlu arbenigol fydd eich pwynt cyswllt sengl.

Efallai bydd angen i chi fynd i’r llys os ydyn nhw’n pledio’n ddieuog. Mae hyn yn golygu y bydd treial er mwyn canfod pa un ai a ydynt yn euog. 

Dylai ond fod angen i chi fynd i’r llys pan mae angen i chi roi tystiolaeth, ac efallai bydd cryn amser yn mynd heibio cyn eich bod chi’n cael gwybod pa un ai a oes angen i chi fynd i’r llys oherwydd gall gymryd amser i baratoi achosion cyfreithiol.

Byddwch chi’n cael gwybod pa un ai a yw’r drwgdybiedig yn cael ei ryddhau ar fechnïaeth tan fod y treial yn cael ei gynnal, yn ogystal ag amodau ei fechnïaeth. Gall hyn gynnwys peidio â mynd i fannau penodol neu gysylltu â phobl benodol.

Mae’n bwysig eich bod chi’n trafod y cymorth fydd angen arnoch yn y llys cyn i chi fynd yno. Medrwch wneud hyn drwy Wasanaeth Tystion Cyngor ar Bopeth.

Bydd y Swyddog Gofal Tystion yn cydlynu’ch presenoldeb yn y llys.

Byddant yn ymgysylltu â Gwasanaeth Erlyn y Goron (GEG) ac yn eich cefnogi gydag unrhyw faterion megis trafnidiaeth, gofal plant a llety.

Bydd eich Swyddog Gofal Tystion hefyd yn medru’ch helpu os fydd angen cyfieithydd neu ganolwr arnoch.

Os ydych chi’n nerfus ynglŷn â mynychu’r llys, medrwn ni’ch cefnogi ac ymgysylltu â Gwasanaeth Tystion Cyngor ar Bopeth, neu gofynnwch i’ch Swyddog Gofal Tystion eich cyfeirio.

Gall Gwasanaeth Tystion Cyngor ar Bopeth drefnu ymweliad â’r llys cyn y treial, neu’ch arwain trwy’r broses.

Mae’r Gwasanaeth Tystion yn y llys. Bydd rhywun o’r gwasanaeth yn cwrdd â chi wrth y fynedfa ac yn eich hebrwng i’r ystafell dystion.

Byddant yn rhoi arweiniad i chi ynglŷn â mynd i’r llys, ac yn sicrhau’ch bod chi’n cael unrhyw gymorth sydd angen arnoch.

Gyda rhai troseddau, megis trais a cham-drin domestig neu droseddau yn erbyn plant, swyddog heddlu arbenigol fydd eich pwynt cyswllt a bydd yn eich helpu.

Bydd y swyddog gofal tystion neu swyddog heddlu’n anfon llythyr atoch yn rhoi gwybod i chi am ddyddiad y treial.

Gall y treial gael ei gynnal mewn llys ieuenctid (os yw’r diffynnydd yn 17 oed neu iau), llys ynadon neu lys y goron.

Os ydych chi’n ddioddefydd neu’n dyst ar gyfer yr erlyniad, bydd y swyddog gofal tystion yn esbonio sut y mae’r llys yn gweithio. Gall eich helpu i baratoi fel eich bod chi’n gwybod beth fydd yn digwydd yn ystod y treial.

Siaradwch a’ch swyddog gofal tystion os ydych chi’n credu bydd angen cymorth arnoch â phethau megis:

  • cyfieithydd
  • rhywun i’ch helpu i roi tystiolaeth yn y llys, sef canolwr
  • gofal plant
  • trafnidiaeth – cyrraedd y llys

Gofynnwch i’ch swyddog gofal tystion os hoffech ymweld â’r llys cyn y treial. Gall y swyddog gofal tystion drefnu bod rhywun yn mynd â chi i’r llys ac yn eich dangos o gwmpas yr ystafell lys. Bydd hyn yn rhoi gwell syniad i chi o’r hyn fydd yn digwydd yn ystod y treial.

Os ydych chi’n dyst ar gyfer yr amddiffyniad, gall gwasanaeth a leolir yn y llys, sef y Gwasanaeth Tystion, drefnu ymweliad cyn y treial. Medrwch gael hyd i’ch gwasanaeth lleol drwy gysylltu â Chymorth i Ddioddefwyr. Hefyd, medrwch ofyn i’r cyfreithiwr sy’n cynrychioli’r diffynnydd.

Byddwch chi’n derbyn eich datganiad yn y llys cyn rhoi tystiolaeth. Bydd cyfle gyda chi i ddarllen eich datganiad cymaint o weithiau ag sydd angen arnoch cyn rhoi tystiolaeth.

Os ydych chi wedi cael eich galw fel tyst ar gyfer yr amddiffyniad, medrwch ofyn i gyfreithiwr yr amddiffyniad adael i chi weld y datganiad.

Os na fedrwch chi fod yn bresennol yn y llys ar ddyddiad y treial, dylech ddweud wrth eich swyddog gofal tystion neu gyfreithiwr yr amddiffyniad yn syth.

Os oes gwyliau neu apwyntiadau meddygol wedi’u trefnu gennych, mae’n bosibl y gofynnir i chi ddarparu cadarnhad eich bod chi’n mynd i ffwrdd ar wyliau neu dystiolaeth o apwyntiad. Bydd y Swyddog Gofal Tystion yn rhoi’r holl wybodaeth a ddarperir gennych i Wasanaeth Erlyn y Goron (GEG) ac yn rhoi diweddariad i chi unwaith y bydd GEG wedi dod i benderfyniad.

Dylech sicrhau eich bod chi’n cyrraedd y llys 30 munud cyn i’r treial gychwyn o leiaf. Bydd angen i chi dderbyn gwiriad diogelwch cyn mynd i’r dderbynfa er mwyn rhoi’r llythyr sy’n gofyn i chi fynd i’r llys iddynt.

Fel arfer, bydd rhywun o’r Gwasanaeth Tystion a rhywun o’r erlyniad neu’r amddiffyniad yn cwrdd â chi.

Mae tystion ar gyfer yr amddiffyniad a thystion ar gyfer yr erlyniad yn cael eu cadw mewn ystafelloedd ar wahân tra’u bod nhw’n aros i roi tystiolaeth.

Pan mae’r llys yn barod i chi roi tystiolaeth, bydd y tywysydd llys yn eich casglu ac yn eich hebrwng i mewn i’r ystafell lys.

Byddwch chi’n cael eich tywys i’r blwch tyst yn yr ystafell lys. Yna, gofynnir i chi dyngu i ddweud y gwir. Medrwch dyngu ar lyfr crefyddol, megis Beibl, neu fe allwch gadarnhau (addo dweud y gwir).

Bydd cyfreithwyr yr amddiffyniad a’r erlyniad yn holi cwestiynau i chi am eich fersiwn chi o’r digwyddiadau er mwyn sicrhau bod y ffeithiau’n gywir.

Dywedwch wrth y llys os nad ydych chi’n deall y cwestiwn, neu os ydych chi’n ansicr ynghylch ateb. Gofynnwch am i’r cwestiwn gael ei ailadrodd os ydych chi’n cael trafferth clywed.

Pan fyddwch chi’n ateb:

  • Cymerwch eich amser
  • Siaradwch yn glir
  • Ceisiwch beidio â gadael unrhyw beth allan

Os oes angen cymorth ychwanegol arnoch i roi tystiolaeth, gall y llys ddarparu canolwr, sef rhywun a fydd yn esbonio’r cwestiynau a ofynnir i chi yn y llys ac a fydd yn eich helpu i ymateb. Bydd angen gwneud cais ar gyfer canolwr cyn mynd i’r llys. Gofynnwch i’ch Swyddog Gofal Tystion sut y medrwch wneud hyn.

Os yw’r llys angen i chi aros ymlaen ar ôl i chi orffen rhoi tystiolaeth, byddant yn rhoi gwybod i chi. Os na, rydych chi’n rhydd i adael pryd bynnag y mynnwch, neu, fe allwch eistedd yng ngaleri’r cyhoedd os ydych chi’n dymuno hynny.

Os ydych chi’n ddioddefydd neu’n dyst ar gyfer yr erlyniad, dylai fod ystafell ar wahân i chi aros yn y llys. Mae hyn yn golygu na fydd angen i chi gwrdd â’r diffynnydd na’i deulu a’i ffrindiau cyn y treial.

Os nad oes ardal ar wahân, gall y llys gymryd camau eraill i wneud yn siŵr eich bod chi’n ddiogel.

Os ydych chi’n dyst ar gyfer yr amddiffyniad, bydd y llys yn ceisio sicrhau’ch bod chi’n aros rhywle ar wahân i bobl eraill yn yr achos os ydych chi’n dymuno hynny.

Mae’n anghyfreithlon dychrynu tyst. Os oes unrhyw un yn ceisio’ch bygwth neu’ch bwlio, dywedwch wrth eich cyfreithiwr neu un o swyddogion y llys, a fydd yn rhoi gwybod i’r heddlu.

Bydd angen i chi aros hyd nes eich bod chi’n cael eich galw fel tyst. Pan fydd eich angen, bydd y tywysydd llys yn eich casglu ac yn mynd â chi i’r ystafell lys.

Bydd y gwasanaeth llys yn ceisio sicrhau nad oes angen i chi aros mwy na dwy awr.

Byddwch chi’n cael eich cymryd i’r blwch tystion yn yr ystafell lys. Yna, gofynnir i chi addo dweud y gwir. Medrwch dyngu llw ar lyfr sanctaidd, megis y Beibl, neu fe allwch gadarnhau (addo dweud y gwir).

Bydd cyfreithwyr yr amddiffyniad a’r erlyniad yn holi cwestiynau am eich fersiwn chi o’r hyn ddigwyddodd er mwyn sicrhau bod y ffeithiau’n gywir.

Dywedwch wrth y llys os nad ydych chi’n deall y cwestiwn neu os ydych chi’n ansicr ynglŷn ag ateb. Gofynnwch am i’r cwestiwn gael ei ailadrodd os ydych chi’n cael trafferth clywed.

Pan fyddwch chi’n ateb:

  • Cymerwch eich amser
  • Siaradwch yn glir
  • Ceisiwch beidio â gadael unrhyw beth allan

Os oes angen cymorth ychwanegol arnoch i roi tystiolaeth, gall y llys ddarparu canolwr. Canolwr yw rhywun fydd yn esbonio’r cwestiynau a ofynnir i chi yn y llys ac a fydd yn eich helpu i ymateb.

Os yw’r llys angen i chi aros ar ôl i chi orffen rhoi tystiolaeth, byddant yn rhoi gwybod i chi.

Efallai bydd y llys yn medru cymryd camau arbennig i ddiogelu tystion bregus neu dystion sydd wedi’u dychrynu yn yr ystafell lys, er enghraifft, os ydych chi:

  • o dan 18 oed
  • yn anabl
  • yn ofni rhoi tystiolaeth
  • yn ddioddefydd ymosodiad rhywiol

Gallai mesurau arbennig gynnwys:

  • sgriniau i’ch atal rhag gweld y diffynnydd
  • rhoi tystiolaeth drwy gyswllt teledu byw
  • gofyn i’r cyhoedd adael yr ystafell lys pan fyddwch chi’n rhoi tystiolaeth os yw’r achos yn ymwneud ag ymosodiad rhywiol

Os ydych chi’n credu bod angen diogelwch arbennig arnoch, siaradwch â’r swyddog heddlu, swyddog gofal tystion neu’r cyfreithiwr a ofynnodd i chi fynd i’r llys.

Pan fyddwch chi wedi gorffen rhoi tystiolaeth, weithiau, efallai gofynnir i chi aros. Os nad oes rhagor o gwestiynau ar eich cyfer, cewch adael. Mae hyn yn golygu y cewch fynd adref, neu aros a gwrando ar weddill yr achos.

Os ydych chi’n ddioddefydd neu’n dyst ar gyfer yr erlyniad, bydd eich swyddog gofal tystion yn eich diweddaru ynglŷn â’r canlyniad.

Os ydych chi’n dyst ar gyfer yr amddiffyniad, dylai’r person a ofynnodd i chi ddod i’r llys roi gwybod i chi am ganlyniad y treial.

Gall y troseddwr dderbyn dedfryd o garchar neu ddedfryd gymunedol.

Bydd y gwasanaeth prawf yn cynnig cynllun cyswllt dioddefydd i ddioddefwyr sy’n gymwys yn ôl y meini prawf ac yn rhoi gwybod i chi am gamau allweddol penodol yn nedfryd troseddwr. Medrwch fynegi eich barn ynghylch amodau trwydded, a byddwch chi’n cael gwybod am unrhyw amodau sy’n ymwneud â chi.

Os gwelwch chi’n dda, rhowch wybod i’ch Swyddog Gofal Tystion os hoffech gael eich cyfeirio i’r Gwasanaeth Prawf, neu drafod y posibilrwydd o gyfiawnder adferol.

Gall y diffynnydd apelio yn erbyn dedfryd euog, a bydd Gwasanaeth Erlyn y Goron (GEG) yn rhoi gwybod i chi os fydd hynny’n digwydd. Gall y Comisiwn Adolygu Achosion Troseddol roi gwybod i chi os ydyn nhw’n adolygu achos a’r canlyniad.