Rhaid i rywun sydd wedi’i gyhuddo o drosedd fynd i'r llys i ateb y cyhuddiad.

Yr enw ar rywun sydd wedi’i gyhuddo o drosedd yw 'diffynnydd'. Yr enw ar yr awdurdod sy'n gyfrifol am erlyn yr achos yn y llys yw’r 'erlynydd'. Ran amlaf, Gwasanaeth Erlyn y Goron (GEG) fydd hyn.

Mae tri math o lys troseddol yn y Deyrnas Unedig:

  • Llys ynadon
  • Llys y Goron
  • Llys ieuenctid

Llysoedd ynadon

Mae pob achos troseddol yn dechrau mewn llys ynadon.

Mae achosion yn cael eu clywed gan naill ai:

  • dau neu dri o ynadon, neu
  • farnwr dosbarth

Does dim rheithgor mewn llys ynadon. Y barnwr dosbarth sy’n penderfynu a ydy'r diffynnydd yn euog ai peidio a pha ddedfryd i'w rhoi.

Mae llys ynadon fel arfer yn ymdrin ag achosion sy’n cael eu hadnabod fel 'troseddau diannod’, er enghraifft:

  • y rhan fwyaf o droseddau moduro
  • mân ddifrod troseddol
  • ymosodiad cyffredin (heb achosi anaf sylweddol)

Gall hefyd ddelio â rhai o'r troseddau mwy difrifol, megis:

  • byrgleriaeth
  • troseddau cyffuriau

Mae’r rhain yn cael eu galw’n droseddau 'naill ffordd’ a gallan nhw gael eu clywed naill ai mewn llys ynadon neu yn llys y Goron.

Llys y Goron

Mae llysoedd ynadon bob amser yn trosglwyddo'r troseddau mwyaf difrifol i Lys y Goron, er enghraifft:

  • llofruddio
  • treisio
  • lladrad

Mae’r rhain yn cael eu hadnabod fel ‘troseddau ditiadwy’. 

Fel arfer mae gan Lys y Goron reithgor sy'n penderfynu a ydy'r diffynnydd yn euog ai peidio, a barnwr sy'n penderfynu ar y ddedfryd.

Llys ieuenctid

Mae llys ieuenctid yn fath arbennig o lys ynadon i bobl rhwng 10 a 17 oed.

Mae gan lys ieuenctid naill ai:

  • tri ynad, neu
  • farnwr dosbarth

Does dim rheithgor mewn llys ieuenctid.

Os caiff y diffynnydd ei ddyfarnu’n euog, yna bydd y barnwr, neu'r ynad, yn penderfynu'r ddedfryd.

Dedfrydu

Gall dedfryd fod yn orchymyn i dreulio amser yn y carchar, i dalu dirwy, neu i wneud gwaith di-dâl, neu i wneud, neu beidio â gwneud, pethau eraill.

Rhagor o wybodaeth am Sut mae dedfrydau’n cael eu penderfynu.