Polisi Ymchwilio i Farwolaethau Annisgwyl a Sydyn

1. Datganiad Polisi

Nod y polisi hwn a’r dogfennau cysylltiedig ar y Weithdrefn Marwolaeth Annisgwyl yw i roi arweiniad clir i swyddogion a staff, a sicrhau bod Heddlu Dyfed-Powys yn darparu ymateb proffesiynol tryloyw a chyson i adroddiadau o farwolaethau annisgwyl yn unol ag Arferion Proffesiynol Awdurdodedig y Coleg Plismona.

Mae gan yr heddlu rwymedigaethau cyfreithiol a moesegol amrywiol wrth roi sylw i adroddiadau o farwolaethau annisgwyl, gan gynnwys ond heb fod yn gyfyngedig i’r canlynol:

• Y ddyletswydd i amddiffyn bywyd, a atgyfnerthir gan Erthygl 2 o'r Confensiwn Ewropeaidd ar Hawliau Dynol (yr hawl i fywyd)
• Y ddyletswydd i hysbysu swyddog y crwner am unrhyw farwolaeth o’r fath, yn unol â Deddf Crwneriaid a Chyfiawnder 2009

Rhaid ymchwilio’n drylwyr i bob adroddiad o farwolaeth annisgwyl a bodloni’r safonau uchel a ddisgwylir gan deulu’r ymadawedig, y llysoedd (crwner / trosedd / sifil), a’r cyhoedd. Un o'r amcanion allweddol yw sicrhau bod y ffeithiau a'r amgylchiadau ynghylch y farwolaeth wedi'u cadarnhau'n llawn a'u cofnodi'n gywir mewn modd amserol.

Mae Heddlu Dyfed-Powys yn cydnabod y cyfrifoldeb a’r atebolrwydd sydd eu hangen wrth ymchwilio i adroddiadau am farwolaethau anesboniadwy. Mae hwn yn ffactor pwysig sy'n effeithio'n uniongyrchol ar enw da'r heddlu ac yn effeithio ar y berthynas ag asiantaethau partner a hyder y cyhoedd yn y sefydliad.

Yn berthnasol (ond heb fod yn gyfyngedig) i’r canlynol: Pob categori o weithwyr Heddlu Dyfed-Powys, boed yn llawn amser, rhan amser, parhaol, cyfnod penodol, staff dros dro (gan gynnwys staff asiantaeth, cymdeithion a chontractwyr) staff ar secondiad neu wirfoddolwyr.   Rhaid i unrhyw weithiwr sy’n cyrchu ac yn defnyddio asedau ac eiddo’r heddlu roi sylw dyledus i gynnwys y polisi hwn.

 

2. Cwmpas y Polisi

Mae ymchwilio i farwolaethau anesboniadwy yn ymateb plismona dilys i atal a chanfod trosedd ac mae'n cefnogi y Cynllun Heddlu a Throseddu.

Rhaid i'r broses fod yn gwbl dryloyw ac yn archwiliadwy.

Bydd yn ofynnol yn aml i adroddiadau am farwolaeth annisgwyl ddefnyddio adnoddau ychwanegol a rhaid ystyried y camau gweithredu canlynol ar ddechrau unrhyw ymchwiliad.

1. Diogelu bywydau a diogelwch eraill yn y lleoliad
2. Diogelu’r lleoliad(au) gan gynnwys corff yr ymadawedig
3. Diogelu tystiolaeth
4. Cadarnhau (gwirio) marwolaeth(au) a nodi dioddefwyr
5. Nodi unrhyw ddrwgdybiedigion

Bydd methu â chydymffurfio â’r polisi hwn a deddfwriaeth ac arferion proffesiynol cysylltiedig yn golygu bod Heddlu Dyfed-Powys yn fregus. Mae’r risgiau sy’n gysylltiedig â diffyg cydymffurfedd yn cynnwys ymgyfreitha, colli tystiolaeth mewn achosion troseddol, cyhoeddusrwydd anffafriol, a cholli hyder y cyhoedd.

Gan hynny, mae cydymffurfiaeth yn rhoi sicrwydd i asiantaethau partner, dioddefwyr trosedd a’r gymuned ehangach bod pwerau’r heddlu ar gyfer ymchwilio i farwolaethau annisgwyl yn cael eu defnyddio’n effeithiol ac yn unol â chyfrifoldebau statudol.

Mae'r dogfennau gweithdrefnau cysylltiedig a restir isod yn adran 3 yn rhoi eglurder mewn perthynas â rolau a chyfrifoldebau i'r holl bersonél sy'n ymwneud ag ymchwiliadau o'r fath, ac yn atgyfnerthu'r safonau sydd angen drwy roi cyfeiriad ar gyfer y broses benderfynu. 

 

3.  Pwerau a pholisi / gofynion cyfreithiol

Bydd Heddlu Dyfed-Powys yn cydymffurfio â’r ddeddfwriaeth a’r dogfennau polisi a chanllawiau cysylltiedig a ganlyn wrth gyflawni’r gofynion statudol mewn perthynas ag ymchwilio i farwolaethau annisgwyl:

Dogfennau mewnol Heddlu Dyfed-Powys:

• Canllawiau i'r Galarwyr
• Polisi Oedolion Mewn Perygl
• Gweithdrefn Ymchwilio i Farwolaethau Annisgwyl
• Polisi Cofnodi ac Ymchwilio i Droseddau a Digwyddiadau
• Polisi Cam-drin Domestig
• Polisi Unigolion Coll
• Cod Moeseg yr Heddlu - Heddlu Dyfed-Powys

Allanol

• Coleg Plismona – Categorïau Marwolaeth
• Y Weinyddiaeth Gyfiawnder - Canllaw i Wasanaethau Crwner i Bobl mewn Profedigaeth
• Y Swyddfa Gartref - Delio â marwolaeth annisgwyl sydyn - Arfer gweithio yr Heddlu Hydref 2023
• Coleg Plismona - Cyngor ymarfer: Yr ymchwiliad meddygol i ddynladdiad amheus
• Canllawiau ACPO (2012) ar Ymdrin ag Achosion o Annog Hunanladdiad neu Hunanladdiad Drwy Gymorth – mae’r ddogfen hon bellach wedi’i disodli. Mae’r canllawiau presennol i’w gweld yn iechyd meddwl yr Arferion Proffesiynol Awdurdodedig y Coleg Plismona, cytundebau hunanladdiad neu hunanladdiad drwy gymorth
• Canllawiau Swyddfa’r Prif Grwner: Archwiliadau post-mortem gan gynnwys ail archwiliadau post-mortem
• ACPO (2014) Canllaw i Ymchwilio i Farwolaethau Plant
• Safonau Cenedlaethol ar gyfer Cofnodi Digwyddiadau
• Deddf yr Heddlu a Thystiolaeth Droseddol 1984
• Deddf Gweithdrefn ac Ymchwiliadau Troseddol 1996
• Deddf Hawliau Dynol 1998
• Deddf Crwneriaid a Chyfiawnder 2009
• Rheoliadau Archwilwyr Meddygol (Cymru) 2024 
• Deddf Diogelu Data 2018
• Rheoliadau Crwneriaid (Ymchwiliadau) 2013
• Cyngor Cenedlaethol Penaethiaid yr Heddlu 2021 - Llawlyfr Ymchwiliadau i Droseddau Mawr (MCIM) 2021 NPCC
• Yr Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch (2015) Protocol Marwolaethau yn Ymwneud â Gwaith: Canllaw Ymarferol (Cymru a Lloegr)
• Ymateb Gweithdrefnol i Farwolaethau Annisgwyl Mewn Plentyndod (PRUDiC) 2023
• Y Coleg Plismona - Ymateb i Hunanladdiad a Phrofedigaeth

 

4. Opsiynau a Chynlluniau Wrth Gefn

Mae’r egwyddorion cod moeseg canlynol yn berthnasol i’r polisi hwn:

• Dewrder
• Parch ac Empathi 
• Gwasanaeth Cyhoeddus

Ar ôl gweithredu Rheoliadau Archwilwyr Meddygol (Cymru) 2024 ym mis Medi 2024, mae’r system o ymchwiliadau i farwolaethau yng Nghymru a Lloegr nawr yn cyd-fynd yn fras ag un o ddau gategori.

• Marwolaeth lle mai canlyniad ymchwiliad yr heddlu yw bod yr achos yn un amheus. Mae'r heddlu wedyn yn cymryd blaenoriaeth yn yr ymchwiliad. Mewn ymgynghoriad â'r heddlu, mae'r crwner yn penodi patholegydd fforensig cofrestredig y Swyddfa Gartref i gynnal yr archwiliad post-mortem. Mae ymchwiliadau post-mortem arferol nad ydynt yn fforensig ac ymchwiliadau post-mortem fforensig yn wahanol iawn. Felly, os yw canlyniad yr ymchwiliad cychwynnol gan yr heddlu yn ddiffygiol, a bod yr heddlu yn penderfynu nad yw’r achos yn un amheus, ni fydd archwiliad fforensig o’r corff a gellid methu â chanfod lladdiad posibl.
• Pob Marwolaeth Cymuned ac Ysbyty arall. Bydd y rhain nawr yn cael eu craffu gan y Gwasanaeth Archwilydd Meddygol. Mewn achosion lle mae’n rhaid i’r heddlu fynd at farwolaeth sydyn, dylai swyddogion barhau i gwblhau’r adroddiad Marwolaeth Sydyn. Ar ôl ei dderbyn, bydd swyddog y Crwner yn cyfeirio’r farwolaeth at y Gwasanaeth Archwilydd Meddygol, a fydd yna’n ymgysylltu â’r meddyg teulu. Gall unrhyw Feddyg gyhoeddi’r Dystysgrif Feddygol Achos Marwolaeth yn awr os ydynt wedi gweld yr ymadawedig ar unrhyw adeg yn ei fywyd ac nid dim ond yn y 28 diwrnod diwethaf (fel o’r blaen). Os nad yw meddyg yn gallu cyhoeddi’r Dystysgrif Feddygol Achos Marwolaeth, bydd yr achos yn mynd yn ôl i Grwner EF, a fydd yna’n trefnu bod y Post Mortem yn cael ei gynnal.

 

 

 

Mae gan benderfyniadau yn lleoliad cychwynnol marwolaeth annisgwyl y potensial i 'golli' dynladdiad. Er mwyn lleihau'r tebygolrwydd o'r fath golled, mae'n hollbwysig bod y gwasanaeth heddlu'n ymdrin â marwolaeth mewn modd systematig a phroffesiynol.

Mae’r Coleg Plismona wedi nodi pedwar categori o ymchwiliadau marwolaeth annisgwyl fel a ganlyn:

• Marwolaeth Ddisgwyliedig
• Marwolaeth Annisgwyl – yn destun ymchwiliad
• Marwolaeth Annisgwyl – ymchwiliad, heb amgylchiadau amheus
• Lladdiad

Bydd cymhwyso'r categorïau hyn yn cefnogi’r lleoli adnoddau'n effeithiol. Y mae hefyd yn bwysig bod pob adroddiad am farwolaeth annisgwyl yn cael ei ddosbarthu'n gywir ar system gofnodi'r heddlu.

 

5.  Gweithredu ac adolygu

Mae ymchwilio i adroddiadau am farwolaeth, disgwyliedig neu annisgwyl, yn faes plismona hynod sensitif a rhaid cael gweithdrefnau adolygu cadarn mewn grym ar gyfer sicrhau bod y polisi hwn yn effeithiol ac yn cael ei ddilyn gan swyddion ar staff. Rhaid i'r polisi hwn gael ei yn y lle cyntaf gan sy’n ymgymryd â’r Rolau Allweddol, fel yr amlinellir yn nogfen Categorïau Marwolaeth y Coleg Plismona Coleg Plismona – Categorïau Marwolaeth. Fodd bynnag, mae’r polisi berthnasol i’r holl swyddogion, aelodau staff a gyflogir gan Heddlu Dyfed-Powys.  

Mae’r heddlu hefyd yn rhan o’r teulu plismona ehangach lle mae cynrychiolwyr enwebedig yn cydweithio â chydweithwyr ac asiantaethau partner ar lefel ranbarthol a chenedlaethol i sicrhau bod unrhyw faterion sy’n dod i’r amlwg, newidiadau i ddeddfwriaeth neu arferion a gweithdrefnau yn cael eu hystyried, eu lledaenu, a lle bo angen, eu mabwysiadu gan yr heddlu.

Bydd Pennaeth yr Adran Ymchwilio i Droseddau neu ddirprwy dynodedig yn goruchwylio ac yn monitro atebolrwydd am gydymffurfedd a chadw at y polisi hwn a gweithdrefnau cysylltiedig wrth ymchwilio i farwolaethau annisgwyl.

Bydd y polisi hwn yn cael ei adolygu gan Dditectif Arolygydd, yr Adran Ymchwilio i Droseddau, yn y pencadlys yn flynyddol.

COD MOESEG - TYSTYSGRIF GYDYMFFURFIO

Mae'r polisi hwn wedi'i ddrafftio yn unol â'r Coed Moeseg ac fe'i hadolygwyd ar sail ei gynnwys a'r dystiolaeth ategol a bernir ei fod yn cydymffurfio â'r Cod hwnnw a'r egwyddorion sy'n sail iddo.

 

TYSTYSGRIF GYDYMFFURFIO'R DDEDDF HAWLIAU DYNOL

Mae'r polisi hwn wedi'i ddrafftio yn unol â'r Ddeddf Hawliau Dynol ac fe'i hadolygwyd ar sail ei gynnwys a'r dystiolaeth ategol a bernir ei fod yn cydymffurfio â'r Ddeddf honno a'r egwyddorion sy'n sail iddi.

 

ASESIAD O'R EFFAITH AR GYDRADDOLDEB

Mae adran 4 o Ddeddf Cydraddoldeb 2010 yn nodi'r nodweddion gwarchodedig sy'n gymwys i'w gwarchod o dan y Ddeddf fel a ganlyn: Oedran; Anabledd; Ailbennu Rhywedd; Priodas a Phartneriaeth Sifil; Beichiogrwydd a Mamolaeth; Hil; Crefydd neu Gred; Rhyw; Cyfeiriadedd Rhywiol.

Mae dyletswydd cydraddoldeb y sector cyhoeddus yn gosod gofyniad cyfreithiol rhagweithiol ar gyrff cyhoeddus i ystyried, wrth arfer eu swyddogaethau, yr angen i:

• ddileu gwahaniaethu, aflonyddu, erledigaeth, ac unrhyw ymddygiad arall sy'n anghyfreithlon o dan y Ddeddf;
• hyrwyddo cyfle cyfartal rhwng unigolion sy'n rhannu nodwedd warchodedig berthnasol ac unigolion nad ydynt yn ei rhannu;
• meithrin perthnasoedd da rhwng unigolion sy'n rhannu nodwedd warchodedig berthnasol ac unigolion nad ydynt yn ei rhannu.

Mae'r ddyletswydd cydraddoldeb yn berthnasol i'r holl nodweddion gwarchodedig ac eithrio Priodas a Phartneriaeth Sifil: dim ond y ddyletswydd i ystyried yr angen i ddileu gwahaniaethu sy’n berthnasol i’r nodwedd hon.

Mae cynnal asesiad o effaith ar gydraddoldeb yn cynnwys asesu'n systematig effeithiau tebygol neu wirioneddol polisïau ar bobl mewn perthynas â'r holl nodweddion gwarchodedig a nodir uchod.

Dylid cynnal asesiad o effaith ar gydraddoldeb ar unrhyw bolisi sy'n berthnasol i ddyletswydd cydraddoldeb y sector cyhoeddus.

CWBLHAWYD ASESIAD O'R EFFAITH AR GYDRADDOLDEB: Ionawr 2025